Czy każdy aloes jest leczniczy? Właściwości zdrowotne rośliny

Nie każdy aloes jest leczniczy. Do celów pielęgnacyjnych i preparatów zdrowotnych najczęściej wykorzystuje się Aloe vera, Aloe arborescens oraz Aloe ferox. Sprawdź, jak rozpoznać te gatunki, jakie składniki zawierają i kiedy stosowanie aloesu wymaga ostrożności.

Czy każdy aloes ma właściwości lecznicze?

Rodzaj aloes obejmuje kilkaset gatunków, lecz tylko niewielka część znalazła zastosowanie w farmacji i fitoterapii. Najczęściej wymienia się Aloe vera, aloes drzewiasty oraz aloes uzbrojony. Pozostałe rośliny mogą być pięknymi sukulentami ozdobnymi, ale ich miąższ nie ma potwierdzonego działania zdrowotnego.

Gatunek ma znaczenie także ze względów bezpieczeństwa. Agawa, haworsja i niektóre aloesy dekoracyjne bywają do siebie podobne, a ich sok może podrażniać skórę lub przewód pokarmowy. Nie należy więc odłamywać liścia przypadkowej rośliny i stosować go jako domowego preparatu.

Jak rozpoznać Aloe vera?

Aloes zwyczajny, nazywany też barbadoskim, tworzy zwartą rozetę grubych, mieczowatych liści. Mają one szarozielony, lekko matowy kolor, delikatne ząbkowanie i niewielkie kolce na krawędziach. W środku znajduje się przezroczysty żel, który wykorzystuje się między innymi przy pielęgnacji skóry po oparzeniach.

Roślina magazynuje wodę w liściach, dlatego dobrze znosi krótkie okresy suszy. W warunkach domowych może osiągnąć wysokość do 90 cm, a pierwsze kwiaty pojawiają się zwykle dopiero po co najmniej czterech latach.

Aloesy ozdobne

Aloe variegata, czyli aloes tygrysi, ma charakterystyczne białe pasy i zwarte, trójkątne liście. Aloe aristata, określany jako aloes ościsty, tworzy małe rozety z jasnymi wypustkami. Do dekoracyjnych sukulentów zalicza się także Aloe humilis oraz Aloe brevifolia.

Ich atrakcyjny wygląd nie oznacza właściwości leczniczych. Szczególną ostrożność trzeba zachować przy roślinach bez etykiety gatunkowej – podobieństwo liści nie wystarcza, aby potwierdzić przydatność do stosowania na skórę lub doustnie.

Jakie składniki zawiera leczniczy aloes?

Liść aloesu składa się w około 96% z wody. Pozostała część zawiera między innymi błonnik, aminokwasy, witaminy A, C, E i z grupy B, a także magnez, potas, wapń, fosfor, cynk, żelazo oraz sód.

W żelu Aloe vera występuje acemannan – polisacharyd wiązany ze wsparciem regeneracji tkanek i odpowiedzi immunologicznej. Obecne są również saponiny, enzymy, sterole roślinne i nienasycone kwasy tłuszczowe. Ich zawartość zależy od gatunku, wieku liścia, warunków uprawy oraz sposobu przetworzenia.

Inną częścią surowca jest mleczko aloesowe, znajdujące się bliżej skórki liścia. Po wysuszeniu tworzy ono brązową żywicę nazywaną aloną. Zawiera antrachinony, które mogą silnie pobudzać perystaltykę jelit i wywoływać efekt przeczyszczający. To nie jest ten sam produkt co oczyszczony żel aloesowy.

Przezroczysty żel i żółtawe mleczko spod skórki mają inny skład oraz inne działanie. Przy domowym przygotowaniu należy bardzo dokładnie oddzielić skórę liścia od miąższu.

Jak aloes wpływa na skórę i układ trawienny?

Żel stosowany zewnętrznie tworzy wilgotną warstwę na naskórku, łagodzi uczucie pieczenia i ogranicza przesuszenie. Z tego powodu znajduje zastosowanie przy podrażnieniach, niewielkich oparzeniach, ukąszeniach owadów oraz suchej i wrażliwej skórze. Nie zastępuje jednak opatrunku ani leczenia rozległych ran.

Preparaty aloesowe wykorzystuje się także w kosmetyce włosów. Żel może nawilżać skórę głowy, poprawiać elastyczność włosów i ograniczać uczucie ściągnięcia. Przy cerze trądzikowej działa przede wszystkim kojąco, ale nie usuwa przyczyny zmian zapalnych.

Sok spożywany doustnie bywa stosowany jako składnik preparatów wspierających trawienie. Może wpływać na pracę jelit i łagodzić niektóre dolegliwości błon śluzowych, lecz efekt zależy od składu produktu. Surowce zawierające antrachinony mogą powodować skurcze jelit, biegunkę i zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej.

Co warto wiedzieć o bezpieczeństwie?

Domowy preparat wymaga umiaru. Nadmierna ilość soku lub miąższu może wywołać biegunkę, bóle brzucha albo podrażnienie skóry. Przed użyciem kosmetycznym dobrze wykonać próbę na małym fragmencie przedramienia, ponieważ także żel może uczulać.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią, małe dzieci oraz osoby z chorobami przewodu pokarmowego nie powinny samodzielnie stosować doustnych preparatów z aloesem. Antrachinony mogą pobudzać skurcze macicy, a działanie przeczyszczające może nasilać objawy zespołu jelita drażliwego lub chorób zapalnych jelit. Przy lekach na cukrzycę, moczopędnych albo wpływających na rytm serca potrzebna jest konsultacja medyczna.

Jak uprawiać aloes w domu?

Aloes potrzebuje jasnego stanowiska i lekkiego podłoża dla kaktusów lub sukulentów. Doniczka musi mieć otwór odpływowy, a na jej dnie powinien znaleźć się drenaż z keramzytu albo drobnych kamyków. Ziemię ogrodową można rozluźnić piaskiem, żwirem lub perlitem.

Podlewaj roślinę dopiero po całkowitym przeschnięciu podłoża. Woda nie powinna pozostawać w rozecie, ponieważ sprzyja gniciu liści i korzeni. Latem aloes rośnie najlepiej w temperaturze około 20–25°C, natomiast zimą potrzebuje chłodniejszego miejsca, zwykle 8–15°C, oraz znacznie mniejszej ilości wody.

Żółknięcie, miękkie liście i brązowe plamy najczęściej wskazują na przelanie. Przy przesadzaniu można oddzielić odrost z korzeniami, a miejsce cięcia zabezpieczyć niewielką ilością węgla drzewnego. Nową roślinę sadzi się w suche, przepuszczalne podłoże.

Kiedy pozyskać żel z liścia?

Do domowych zastosowań wybieraj dojrzałe, zdrowe rośliny Aloe vera, najlepiej co najmniej trzyletnie, z liśćmi długości minimum 20 cm. Po odcięciu usuń brzegi, dokładnie oddziel skórkę i wykorzystaj wyłącznie przejrzysty miąższ. Świeży żel przechowuj krótko w lodówce, ponieważ bez konserwantów szybko traci trwałość.

Nie stosuj surowca z aloesu tygrysiego ani z rośliny o niepewnym oznaczeniu. Przy silnym oparzeniu, zakażonej ranie, nawracających objawach trawiennych lub reakcji alergicznej potrzebna jest ocena lekarza.